FD | ‘De Chinezen hebben zich in Venezuela als cowboys gedragen’

Anouk Eigenraam | Het Financieele Dagblad

Een propagandabord in Los Dos Caminos met de beeltenissen van Hugo Chávez en de Hu Jintao, tot 2013 president van China. Onder diens bewind pompte Beijing in 2009 $7,5 mrd in een Venezolaans spoorproject, de Tinaco-Anaco-lijn. De oliesector buiten beschouwing gelaten was dit uitgedrukt in geld het omvangrijkste Chinese investeringsproject in het land | Foto: Bloomberg

China heeft met miljardenleningen aan Venezuela flink bijgedragen aan de crisis waarin dat land verkeert. Dat zegt de Amerikaanse hoogleraar internationale betrekkingen Matt Ferchen. Volgens de onderzoeker kon Venezuela door die Chinese miljarden in feite geld over de balk smijten. Economisch wanbeleid werd zo mede mogelijk gemaakt door Beijing.

Ferchen woonde zeventien jaar in China en doceerde aan Tsinghua University, een van de topuniversiteiten in de Volksrepubliek. Nu leidt hij onderzoek naar de politieke en economische banden tussen China en Latijns- en Zuid-Amerika aan de internationale denktank Carnegie-Tsinghua Center.

In opiniestukken liet Ferchen zich afgelopen jaar kritisch uit over de bijdrage van China aan de instorting van de Venezolaanse economie. Let wel: hij vindt niet dat hier sprake was van ‘debt trap policy’: bewust beleid om landen een schuldenfuik in te lokken. Het Venezolaanse avontuur is China immers niet goed bekomen. ‘China heeft zich verslikt in Venezuela. Ik noem het ook wel de perfecte storm.’

Lees ook: Verslaafd aan het geld uit Peking

Anti-Amerikaanse retoriek

Volgens Ferchen kwam er ruim tien jaar geleden een aantal zaken samen. Toenmalig president Hugo Chávez wilde het diplomatieke netwerk en de handelsbanden van zijn land uitbreiden en zag in China een pragmatische nieuwe partner. Voor China, altijd op zoek naar grondstoffen, was het olierijke Venezuela aantrekkelijk. De linkse, anti-Amerikaanse retoriek van Chávez klonk het het communistische regime in Beijing bovendien niet onsympathiek in de oren.

Matt Ferchen, hoogleraar internationale betrekkingen.Foto: Piotr Spalek

‘Er waren op dat moment genoeg signalen die erop wezen dat Chávez de economie aan het kapotmaken was door wanbeleid en politisering van de olie-industrie’, zegt Ferchen. ‘Maar China geloofde met harde garanties die leningen dicht te kunnen spijkeren. Bovendien: olie voor geld, wat kon er misgaan? Dat er toen al geluiden waren over de matige kwaliteit van de olie en de moeilijkheden die er waren om de olie in het land te ontginnen, werd gewoon terzijde geschoven.’

Ondertussen bulkte de Chinese Ontwikkelingsbank (CDB), geleid door de zoon van een hoge regeringsadviseur, van het geld. De bank stond te popelen om dit uit te geven in Venezuela. ‘Het waren in wezen cowboys met een hoop geld die geen ‘nee’ accepteerden.’

Ze wilden scoren? ‘Absoluut. Natuurlijk had China niet de daling van de olieprijs kunnen voorzien of de dood van Chávez (in 2013, red.). Maar het heeft de altijd al aanwezige golven van populisme en de politieke instabiliteit in het land enorm onderschat en vooral genegeerd. Er is geen enkele analyse gemaakt over de risico’s op grond van achtergrondkennis over Venezuela, of überhaupt over de regio.’

Scepsis over BRI

In andere Latijns-Amerikaanse landen groeit mede door wat er in Venezuela is gebeurd de scepsis over Chinese deals. Zo zijn de grootste vier economieën in de regio — Brazilië, Colombia, Mexico en Argentinië — vooralsnog huiverig zich aan te sluiten bij de Nieuwe Zijderoute. Dit omvangrijke infrastructurele project moet China van nieuwe handels- en aanvoerroutes over land en over zee voorzien. Er zijn voorbeelden van landen die het aan de stok kregen met Beijing omdat ze hun leningen dreigden niet te kunnen terugbetalen. Sri Lanka raakte een haven kwijt die als onderpand was uitgegeven aan de Chinezen.

Toch vindt Ferchen de situatie rond Venezuela anders. Beijing leende Caracas ruim $50 mrd in ruil voor olie. Na de complete instorting van de olie-industrie staat Venezuela naar schatting nog voor ongeveer de helft van dat bedrag in het krijt. Het is maar de vraag of de Chinezen daar ooit nog iets van terugzien. ‘President Maduro heeft gezegd dat China’s oliebelangen bij hem veilig zijn, maar de oppositie heeft juist het tegenovergestelde duidelijk gemaakt.’

Ferchen vraagt zich af waar uiteindelijk de verantwoordelijkheid ligt als het misgaat. ‘Wie moet ze uit de brand helpen? Het IMF? De Wereldbank? Dit is een onderbelicht probleem waar landen te weinig over nadenken.’

Niet-inmenging

Ferchen wijst erop dat een ander gevolg voor China zelf is is dat het land het aloude buitenlandse beleid van ‘niet-inmenging’ niet kan volhouden. ‘Dat is zeker niet meer geloofwaardig. China is een symbolische grens overgestoken. Dankzij de leningen aan Venezuela heeft Chávez dingen kunnen doen, die hij anders niet had kunnen doen. Dan kun je niet je handen in onschuld wassen en zeggen dat dit geen invloed heeft op het beleid in een land.’

De hoogleraar denkt dat China langzamerhand beseft dat onrendabele Zijderouteprojecten het Chinese belang en de reputatie als betrouwbare handelspartner kunnen schaden. En anders de Chinese bevolking wel. Die begint zich te roeren over alle miljardendeals die de regering wereldwijd sluit, zegt hij. ‘Vergeet niet, de Chinese regering is misschien rijk, maar de gemiddelde Chinees is dat niet’, waarschuwt Ferchen. ‘Toen China vorig jaar in Afrika leningen van $16 mrd uitdeelde, nam het gemor toe waarom de Chinese regering belastinggeld uitgeeft terwijl er genoeg binnenlandse problemen zijn.’

Bron: Het Financieele Dagblad

2 Reacties op “FD | ‘De Chinezen hebben zich in Venezuela als cowboys gedragen’

  1. hoedanook

    Duh, de echte cowboys worden buiten de deur gehouden.

  2. Joep Meloen

    Goh, trap eens een open deur in. China voert al decennialang hetzelfde beleid, op deze manier hebben ze ook Afrika leeggehaald. Wil men nu echt doen voorkomen alsof dit nu pas naar buiten is gekomen ?
    China is overigens niet het enige land dat geld heeft gestoken in de bodemloze put die Venezuela heet. Ook Rusland zit er voor vele miljarden in en gedraagt zich precies eender.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *