NRC | Hoe Isabel Dos Santos de rijkste vrouw van Afrika werd

Bram Vermeulen

De ‘rijkste vrouw van Afrika’ valt door de mand Foto Toby Melville/Reuters

De vrouw die de eerste vrouwelijke president van Angola wil worden, verdiende miljarden met corruptie.

„Dit is wat ik doe: ik bouw bedrijven en ondernemingen. Ik investeer en schep banen. Dat is waar mijn rijkdom vandaan komt: van ZAKENDOEN.” Isabel dos Santos is in de afgelopen 24 uur druk met van zich af te bijten op Twitter. Ze heeft de beste onderzoeksjournalisten ter wereld achter zich aan.

Zondagavond onthulde het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ), waar onder meer Trouw en Het Financieele Dagblad bij aangesloten zijn, na zeven maanden onderzoek hoe de Angolese presidentsdochter „als gevolg van nepotisme en corruptie” de rijkste vrouw van Afrika werd, met een geschat vermogen van 2 miljard euro.

Isabel is de dochter van José Eduardo dos Santos, die Angola vanaf 1979 leidde als hoofd van de (toen) marxistische MPLA en verwikkeld raakte in een 27 jaar durende burgeroorlog. Haar moeder is een Russin met de naam Tatiana Kukanova, die José ontmoette toen hij studeerde in de voormalige Sovjet-republiek Azerbeidzjan tijdens de Koude Oorlog. Daar werd Isabel ook geboren. Later leefde ze het leven van rijke Afrikaanse expats. Ze studeerde in Kent en aan het fameuze King’s College in Londen, waar ze ingenieur werd. Ze kwam begin jaren negentig terug naar haar vaderland Angola.

Dos Santos is geen uitgaanstype. Ze is ambitieus. Ze gaat werken voor een bedrijf dat de hoofdstad Luanda belooft schoon te maken, maar ze stapt al snel over naar telecommunicatie. In 1997 opent ze haar Miami Beach Club, op het schiereiland van Luanda, dan nog een vergeten strook land. Inmiddels is de Ilha de Luanda dé plek waar de rijken in de hoofdstad overdag naar het strand gaan en ’s avonds de nachtclubs bezoeken.

Lees ook dit verhaal over een bouwproject waar Isabel dos Santos betrokken bij was: Kleptocratie voor gevorderden

In 2017 trad vader Dos Santos af als president van het land na gezondheidsklachten. Isabel, de oudste van zijn kinderen, hoopt in zijn voetstappen te kunnen treden en bij de volgende verkiezingen de eerste vrouwelijke president van Angola te worden. Ze heeft belangen in banken, telefoonbedrijven, cement, diamanten, supermarkten en onroerend goed. Dit imperium strekt zich uit van Angola tot aan Portugal, de oud-kolonisator. Isabel runt het in nauwe samenwerking met haar echtgenoot, de Congolese kunstverzamelaar Sindika Dokolo. Ze ontmoette hem tijdens haar studie in Engeland.

Speurwerk

Hoe Isabel Dos Santos haar miljarden verzamelde is openbaar geworden door het speurwerk van een anti-corruptie-organisatie met de naam Platform to Protect Whistleblowers. De organisatie wist de hand te leggen op 715.000 documenten, inclusief e-mails, contracten en bankrekeningen. De documenten werden genoemd naar de hoofdstad van Angola, de Luanda Leaks.

Daaruit blijkt dat Isabel dankzij haar vader op de eerste rij zat bij het uitdelen van lucratieve contracten. Met behulp van vierhonderd bedrijven binnen en buiten Angola en geadviseerd door Europese en Amerikaanse consultants trokken Isabel en haar echtgenoot omvangrijke deals naar zich toe.

Zo verkocht het Angolees staatsoliebedrijf , Sonangol, een fors aandeel in de Portugese oliecorporatie Galp aan Isabels echtgenoot Dokolo. Sonangol bood hem die aandelen voor 11 miljoen euro, terwijl de werkelijke prijs 75 miljoen euro bedroeg. Het verschil zou hij later aan Sonangol terugbetalen. De aandelen zijn inmiddels 750 miljoen euro waard.

Toen Isabel in 2016 benoemd werd tot directeur van staatsoliebedrijf Sonangol, paste ze het contract zo aan dat haar man de lening enkel hoefde terug te betalen in kwanza, de zwakke Angolese munt. Volgens Dokolo is er geen sprake van „oneerlijk gedrag”.

Kort nadat haar vader aftrad als president in 2017, dwong zijn opvolger president João Lourenço Isabel ook terug te treden bij Sonangol. Uit de gelekte documenten blijkt dat in die korte periode dat Isabel bij het oliebedrijf de baas was, liefst 58 miljoen dollar werd uitbetaald aan een adviesbureau in Dubai. Dos Santos ontkent iets met dit adviesbureau te maken te hebben, maar uit de documenten blijkt dat het bedrijf wordt gerund door een goede vriend van haar. Op de dag dat ze werd ontslagen stuurden de consultants in Dubai nog vijftig rekeningen die snel betaald moesten worden. Op die facturen worden ongespecificeerde onkosten in rekening gebracht van honderdduizenden euro’s. Twee rekeningen factureren allebei precies hetzelfde bedrag: 676.339 euro en 97 cent voor werk verricht op dezelfde dag. De rekeningen worden allebei betaald met een handtekening van Dos Santos.

De geheime dienst

Volgens Dos Santos zijn de documenten waar dit allemaal uit blijkt, gelekt door de Angolese geheime dienst, „die de politieke agenda van de Angolese autoriteiten moet helpen”. Ze doelt daarmee op het werk van haar vaders opvolger, president Lourenço. Hij werd aanvankelijk gezien als een volgzame bureaucraat, die vader Dos Santos makkelijk vanuit de coulissen zou kunnen beïnvloeden. Maar kort na zijn aantreden maakte de president schoon schip. Niet alleen Isabel werd kort na Lourenço’s aantreden ontslagen bij oliebedrijf Sonangol; haar halfbroer, José Filomeno dos Santos, staat nu terecht wegens het verdonkeremanen van 500 miljoen dollar die bedoeld was voor een fonds dat Angolezen uit armoede had moeten redden.

Voor Isabel dos Santos liggen de kaarten ook slecht. Drie weken geleden gaf de openbaar aanklager in Angola opdracht tot het bevriezen van de tegoeden van haar, haar echtgenoot en hun adviseur. Ze zijn ook een strafrechterlijk onderzoek gestart naar haar handelen in de korte periode dat ze Sonangol mocht besturen. Ook in Groot-Brittannië, Portugal, Zwitserland, de Verenigde Staten en de Democratische Republiek Congo, het thuisland van haar man, lopen onderzoeken.

„Deze politieke agenda heeft maar één doel”, twitterde ze afgelopen weekend. „Het uitschakelen van Isabel dos Santos.”

Correctie (20 januari 2019): In een eerdere versie van dit artikel waren de naam van de anti-corruptie-organisatie Platform to Protect Whistleblowers en van het eiland Ilha de Luanda verkeerd gespeld. Dat is aangepast.

Bron: NRC Handelsblad

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *